Spis
treści
Strona startowa

Fryderyk hr. Skarbek
- ojciec chrzestny Fryderyka Chopina

Notka o autorze Notka
o autorze

W archiwum parafialnym kościoła pw św.Rocha w Brochowie, znajdują się bezcenne archiwalia związane z rodziną Chopinów. Są to metryki ślubu rodziców kompozytora, ślubu jego siostry Ludwiki z Józefem Kalasantym Jędrzejewiczem, metryka urodzenia Fryderyka, odnaleziona przez ks. Bielawskiego w latach 1892 -1893 wraz z odnalezioną w 1954 r. metryką chrztu wielkiego pianisty. Dwa ostatnie z ww. dokumentów choć ogromnej wagi w ustalaniu biografii genialnego kompozytora, zawierają jednak zapisy budzące wątpliwości. Oprócz błędnie podanego nazwiska ojca przyszłego kompozytora, niemałe wątpliwości budzi data urodzin dziecka 22 lutego. Wiemy bowiem, że rodzina artysty obchodziła dzień jego urodzin 1 marca. Datę tę wymienia matka w liście do syna z początku 1837 r. oraz siostra Ludwika w liście z 21 marca 1842 r. Tę samą datę swych urodzin podawał również sam Fryderyk Chopin. Kwestia ostatecznego ustalenia daty będzie z pewnością nadal przedmiotem dyskusji między badaczami; wydaje się, że racja jest po stronie tradycji rodzinnej, czyli należałoby przyjąć, że kompozytor urodził się 1 marca 1810 roku (świadectwo matki).
Poza sprawą daty urodzenia jest jeszcze jedna kwestia do wyjaśnienia. W akcie chrztu wymieniono Franciszka Grembeckiego jako ojca chrzestnego Fryderyka Chopina. Wiadomo jednak, że w rodzinie Szopenów nie był on za takiego uważany. Ojcem chrzestnym, zarówno przyszły kompozytor jak i jego rodzina nazywała wyłącznie hrabiego Fryderyka Skarbka. Franciszek Grembecki jedynie zastąpił Skarbka, który nie mógł przybyć na uroczystość chrztu do Brochowa, ponieważ w tym czasie przebywał w Paryżu. Dziecku nadano dwa imiona: pierwsze Fryderyk na cześć ojca chrzestnego i drugie Franciszek na cześć jego zastępcy. Kim był Fryderyk hr. Skarbek?

Urodził się 15 lutego 1792 r. w Toruniu. Był synem Kaspra, rotmistrza kawalerii narodowej i Ludwiki z Fengerów, córki Jakuba, uszlachconego bankiera toruńskiego. Skarbkowie byli starą, polską, arystokratyczną rodziną herbu Abdank, która dała naszemu krajowi wielu znakomitych ludzi. Herb Abdank spotykamy już w XII wieku na Śląsku. W czerwonym polu tarczy umieszczony jest biały znak w kształcie dużej litery "W". Podobne, choć nieco mniejsze oznakowanie, znajduje się nad koroną herbu. Herb ten znany jest także pod nazwami: Abdaniec, Awdaniec, Habdank, Skarbek, Skuba. Jedna z legend, przytoczona przez Kaspra Niesieckiego, odnosi powstanie tego herbu do czasu legendarnego Kraka, łącząc je z opowieścią o smoku wawelskim i jej bohaterze szewcu Skubie, od którego i nazwa herbu "Skuba" miała powstać. Obok tej legendy znana jest również inna opowieść przytoczona przez Długosza, która tłumaczy zmianę nazwy herbu Skuba na Abdank. Otóż w 1109 r. Bolesław Krzywousty wysłał Jana z Góry do cesarza Henryka V w celu zatwierdzenia pokoju. Henryk V niechętnie przyjął posła, obiecywał wprawdzie pokój, ale pod warunkiem, że Krzywousty pozostanie jego lennikiem. Ażeby łatwiej złamać i wystraszyć posła, pokazał mu swoje skarby i powiedział: "Ten skarb wasz naród mi podbije". Nie wystraszyły jednak, ani nie zmiękczyły polskiego serca pogróżki cesarza i jego złoto, gdyż poseł sygnet swój z palca zdjąwszy, wrzucił go do skarbca mówiąc: "Idź złoto do złota". Cesarz, chcąc pokryć zmieszanie odparł: "Hab dank" - dziękuję. Od tego czasu poseł otrzymał nazwisko Skarbek a jego herb nazwę Abdank.

Fryderyk Skarbek wychowywał się najpierw w Toruniu (sześć lat w domu dziadka), a następnie w Izbicy na Kujawach w dziedzicznym majątku ojca. Po bankructwie ojca, przebywa wraz z nim i matką w Żelazowej Woli, gdzie wychowawcą jego i nauczycielem był Mikołaj Chopin. W latach 1805 - 1808 uczył się młody Skarbek w Liceum Warszawskim, które ukończył z odznaczeniem. W roku 1809 wyjechał do Paryża, gdzie spędził dwa lata, studiując w College de France oraz prywatnie u Saint Aut ekonomię polityczną i nauki administracyjne. Dodatkowo uczęszczał na wykłady prawa karnego, literatury starożytnej i francuskiej, chemii oraz mineralogii. Po powrocie do kraju w 1811 roku podjął pracę w Ministerstwie Skarbu, a następnie pracował w biurze tłumaczy przy Radzie Konfederacji Generalnej. W 1813 r. osiadł w swoim majątku Orły koło Żelazowej Woli. W tym czasie Skarbek został wybrany radcą powiatowym sochaczewskim i jako pełniący tę funkcję wita w 1814 r. na granicy tego powiatu orszak żałobny wojska polskiego, wiozący zwłoki księcia Józefa Poniatowskiego.

18 lipca 1818 roku Fryderyk Skarbek zawarł związek małżeński z Praksedą Gzowską, córką bogatego ziemianina, która wniosła mu w posagu olbrzymią jak na owe czasy sumę 100 000 złotych polskich. W tym samym roku otrzymał katedrę ekonomii politycznej na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pozostawał aż do jego zamknięcia przez Rosjan w 1831 r. Był autorem czterotomowego "Gospodarstwa narodowego", które stało się popularnym podręcznikiem ekonomii dla studentów. W tym czasie Skarbek rozpoczął działalność filantropijną; pracował w wydziale więzień i zakładów dobroczynnych Ministerstwa Spraw Wewnętrzny z ramienia którego wyjechał w 1828 r. na Zachód, w celu zapoznania się z nowoczesną organizacją więziennictwa i zakładów dobroczynnych. W chwilach wolnych od zajęć naukowych uprawiał Skarbek beletrystykę, wzorując się na utworach pisarzy angielskich Sterna i Fieldinga. W 1826 r. ukazała się jego powieść obyczajowa pt. "Pan starosta", uznana za najlepszą powieść tego gatunku w naszej literaturze przed Kraszewskim. Należy również zwrócić uwagę na powieść "Pamiętniki Seglasa" (1845), gdzie Skarbek przdstawił obraz Warszawy pod rządami pruskimi w formie wspomnień guwernera Francuza, ktory przybył do Polski w końcu XVIII wieku. Pierwowzorem bohatera tej powieści był nauczyciel młodego Skarbka Mikołaj Chopin.

Fryderyk Skarbek nie brał zbyt aktywne udziału w życiu politycznym Królestwa Kongresowego. Krytykował co prawda niektóre posunięcia rządu, ale reprezentując postawę ugodową, uchylal się od jakiejkolwiek współpracy z ruchem spiskowym. W chwili wybuchu Powstania Listopadowego przebywał w Petersburgu, gdzie zapoznawał się z działalnością instytucji dobroczynnych. Po upadku Powstania, zamknięciu Uniwersytetu oraz Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Skarbek porzucił pracę naukową i przeszedł do służby w administracji, piastując w Kongresówce różne wysokie urzędy. Jako referendarz stanu zajął się szpitalnictwem reformą więzień; założył Przytułek dla Żebraków Warszawskich i Instytut dla Dzieci Moralnie Zaniedbanych. Po śmierci pierwszej żony Fryderyk Skarbek ożenił się po raz drugi z Pelagią Gertrudą Rutkowską, córką Mariana, prezesa Rady Województwa Płockiego. Miał z nią dwoje dzieci: syna Henryka oraz córkę Zofię, która poślubiła w przyszłości Bronisława Łuszczewskiego, dziedzica majątku Jeżówka koło Sochaczewa.

Fryderyk hr. Skarbek dał się również poznać jako historyk. Jest autorem "Dziejów Księstwa Warszawskiego" oraz rozprawy "Królestwo Polskie po rewolucji listopadowej". Był człowiekiem "niezmordowanej pracy", ale pośród wielu zajęć potrafił znaleźć czas na aktywny udział w życiu artystycznym Warszawy. Współorganizował publiczne wystawy malarstwa, które uprawiał amatorsko, Warto tu zaznaczyć, że uczył się malować u takich znakomitości jak: Bacciarelli, Grassi Lampi. W 1858 r. przeszedł na emeryturę i przebywał do śmierci w swoim majątku Wyczółki pod Warszawą.

Zmarł 26 listopada 1866 r. i został pochowany na Cmentarzu Powiązkowskim w Warszawie.


Literatura.
Poczta do autora
Poczta do autora
  1. J. Długosz, "Roczniki czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego", ks. III i IV, Warszawa 1989.
  2. K. Niesiecki, "Herbarz polski", t. I, Lipsk 1841.
  3. S. Szenic, "Cmentarz Powązkowski (1851 - 1890)", t. II, Warszawa 1982.
  4. A.G. Turczyk, "Fryderyk hr. Skarbek - ojciec chrzestny Fryderyka Chopina", CDN. Notatnik Społeczno-Kulturalny Galerii Browarna Łowicz, vol. 2, nr 5 (12), 1998.
  5. Tenże, "Brochów i Chopin", Ziemia Sochaczewska, nr 7 (460), 2000.