Spis
treści
Strona startowa

Miedniewice - sanktuarium
Zachodniego Mazowsza

Notka o autorze Notka
o autorze

Do Miedniewic najłatwiej dojechać szosą, prowadzącą z Sochaczewa do Żyrardowa. Za Guzowem, na wysokości przystanku autobusowego w Cygance, należy skręcić na południowy zachód i wjechać na asfaltową drogę, która prowadzi prosto do wsi. Po przejechaniu około 2 kilometrów widać wieże barokowego kościoła poreformackiego, oraz dachy połączonego z nim klasztoru z przełomu XVII i XVIII w. Gdyby nie fakt, że Miedniewice są jednym z największych miejsc pielgrzymkowych archidiecezji warszawskiej, dziś nikt by prawdopodobnie, z wyjątkiem historyków, nie słyszał o tej małej mazowieckiej wiosce.

Pierwsza wzmianka o Miedniewicach pochodzi z 1359 r. Miejscowość była położona wówczas na skraju dawnej Puszczy Bolimowskiej, po której pozostały obecnie niewielkie lasy mieszane między Żyrardowem, Bolimowem i Skiemiewicami. Jej mieszkańcy, oprócz rolnictwa, zajmowali się myślistwem i zbieraniem miodu z puszczańskich barci. Do roku 1476 wieś stanowiła własność książąt mazowieckich. Następnie przeszła w posiadanie królewskie i należała do starostwa sochaczewskiego. Od 1652 r. znajdowała się ona, wraz z pobliskimi wsiami Oryszewem i Drzewiczem w posiadaniu Mikołaja Wiktoryna Grudzińskiego, starosty guzowskiego i golubskiego. W 1717 r. przeszła na własność Jakuba Dunina, regenta kancelarii wielkiej koronnej i jego żony Marianny Grudzińskiej, córki Mikołaja. Od 1747 r. dobra te przeszły w ręce księcia Pawła Karola Sanguszki, marszałka wielkiego litewskiego, oraz jego żony Barbary Urszuli z Duninów.

Obecnie jedynym, widocznym świadectwem dawnej jej świetności jest unikatowy, poreformacki zespół kościelno - klasztorny z przełomu XVII i XVIII wieku, jeden z najcenniejszych zabytków architektury barokowej na zachodnim Mazowszu. W jego bogato wyposażonym wnętrzu znajduje się otoczony kultem drzeworyt - obraz Świętej Rodziny. Przedstawia on małego Jezusa, Najświętszą Marię Pannę i Św. Józefa siedzących przy okrągłym stole, na którym stoi zapalona świeca, a obok niej widać miseczki z jedzeniem oraz owoce. Pan Jezus siedzi na krześle o wysokiej poręczy i pije napój z kielicha podanego Mu i podtrzymywanego przez Św. Józefa. Matka Boska prawą ręką podaje swemu synowi gruszkę. Przedstawione na obrazie postacie są przyodziane w długie tuniki z przepaskami na biodrach. Jest to kopia siedemnastowiecznej francuskiej ryciny Jacquesa Callota, znajdującej się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie. U góry ryciny widnieją imiona: "Jezus, Marya, Jozeph", a pod nią czytamy napis następującej treści : "Nuże, drogi chłopcze, pij z tego kielicha. Czeka Ciebie inny, który wyciągnąwszy ręce, aż przy śmierci spełnisz".

Początki miedniewickiego sanktuarium, wiążą się z miejscową tradycją, według której tutejszy gospodarz Jakub Trojańczyk w 1674 r. zakupił na odpuście w Studziannie (woj. łódzkie) papierowy obrazek, przedstawiający Świętą Rodzinę. W Studziannie, w klasztorze filipinów, znajduje się kopia ryciny Callota, bardzo podobna do obrazu z Miedniewic. Po powrocie ze Studzianny Jakub Trojańczyk zawiesił zakupiony obraz na dębowyrn słupie, na którym wspierało się wiązanie dachu stodoły. Często się tam modlił. Pewnego dnia zauważył na umiecionym klepisku ślady stóp dziecka i dwojga dorosłych ludzi. Tutejsi chłopi widzieli także dziwny blask, pojawiający się rano i wieczorem nad stodołą Trojańczyka. Często gromadzili się w niej oni na modlitwy, podczas których polecali się opiece Świętej Rodziny. Wierni, którzy przychodzili tu z najrozmaitszymi troskami, chorobami i potrzebami, doznawali po modlitwie licznych i nadzwyczajnych łask. Tyle na ten temat mówi nam miejscowa tradycja‚ przekazywana z pokolenia na pokolenie.

W 1675 r., dziedzic Miedniewic Mikołaj Wiktoryn Grudziński, powiadomił o tych nadzwyczajnych wydarzeniach wyższe władze duchowne, prosząc je zarazem o przysłanie do wsi komisji, która by zweryfikowała prawdziwość cudów. Komisja złożona z uczonych teologów od 7 października 1675 r. przez 15 miesięcy badała okoliczności tajemniczych zjawisk. Na podstawie jej sprawozdania, biskup poznański Stefan Wierzbowski dekretem z 1677 r., uznał obraz miedniewicki za cudowny. Z czasem na miejscu stodoły, wzniesiono drewnianą kaplicę, której ołtarz był oparty o ten sam słup, na którym wisiał, zakupiony w Studziannie, obrazek Świętej Rodziny. 19 marca.1686 r. Mikołaj Wiktoryn Grudziński sprowadził do Miedniewic reformatów, którzy zamieszkali we wzniesionym obok kaplicy drewnianym klasztorze. 1 lipca 1692 r. został położony kamień węgielny pod budowę obecnego klasztoru. Prace budowlane zostały zakończone w roku 1702, a w 1737 r. rozpoczęto budowę obecnego, murowanego kościoła, którą zakończono w 1748 r. Obiekty te powstały z fundacji Grudzińskiego i jego żony Lukrecji Katarzyny z Radziwiłłów. Pracami budowlanymi kierował architekt Andrzej Celner, według planów znanych architektów włoskich Józefa II Fontany i Tomasza II Bellottiego. 28 września 1755 r. arcybiskup gnieźnieński Adam Ignacy Komorowski dokonał konsekracji miedniewickiego kościoła. Na jego patronów wybrał on Św. Michała Archanioła i Św. Antoniego Padewskiego. Poprzedni drewniany kościół został, według miejscowego podania, przewieziony do Kurdwanowa. W murowanym kościele miedniewickim zachowano jedynie pamiątki, związane z początkową historią tego miejsca, oraz drewniany słup za wielkim ołtarzem, na którym po dziś dzień wisi cudowny obraz. Przez prawie 300 lat przybywający tu pobożni pielgrzymi, jedni w pozie klęczącej, drudzy w stojącej, obchodząc to miejsce wycałowali na słupie dwa znaki: wnękę dolną i górną, które dziś są na nim widoczne.

Od 1675 r. do 23 listopada 1825 r., miały miejsce w miedniewickim sanktuarium 433 cudy i nadzwyczajne łaski, które reformaci pracowicie spisali w księgach klasztornych, szczęśliwie ocalałych do dnia dzisiejszego. 8 lipca 1764 r. papież Klemens XlII na prośbę reformatów wydał zezwolenie na koronację obrazu. Złote korony, wysadzane brylantami, ufundowały księżne Izabela Czartoryska i Aleksandra Ogińska. Dnia 7 czerwca 1767 r., na uroczystość Zielonych Świąt, biskup warmiński Ignacy Krasicki dokonał koronacji cudownego obrazu. W nocy z 6 na 7 czerwca 1807 r., nieznani sprawcy dokonali kradzieży obrazu z kościoła. W kilka dni potem, znaleziono na polach pobliskiej wsi Guzów, srebrną zasłonę obrazu, porzuconą przez świętokradców. Skradziony obraz z połamaną ramą, odnaleźli w życie guzowscy chłopi 12 czerwca 1807 r. Złotych koron wysadzanych brylantami niestety już nie odzyskano. 2 sierpnia 1807 r. miało miejsce uroczyste przeprowadzenie cudownego obrazu do miedniewickiego kościoła. Przybyły na tę uroczystość z Warszawy biskup Kazimierz Ruszkiewicz ozdobił odzyskany obraz nową suknią, ufundowaną przez wiernych.

W czasie Powstania Styczniowego w Puszczy Korabiewskiej i Bolimowskiej formowały się partie powstańcze Ludwika Żychlińskiego, Edmunda Calliera, Władysława Strojnowskiego. Stoczyły one kilka bitew z wojskami rosyjskimi m.in. pod Bolimowem, Rudą Guzowską (dzisiejszy Żyrardów), Kurdwanowem. Na terenie klasztoru miedniewickiego, żołnierze carscy dokonywali licznych egzekucji powstańców. Na pamiątkę tych wydarzeń na murach klasztornego dziedzińca umieszczono krzyż. W roku 1864, po upadku powstania, władze carskie dokonały kasaty miedniewickich reformatów. Pozostawiono tu jedynie ojca Kajetana Grzeszkiewicza, którego portret można zobaczyć w kościele. Zmarł on w 1900 r. i był ostatnim z miedniewickich reformatów. Od tego czasu kościół w Miedniewicach był obsługiwany przez księży z pobliskich Wiskitek. Podczas I wojny światowej obraz Świętej Rodziny umieszczono dla bezpieczeństwa w kościele w Wiskitkach. 3 października 1915 r. powrócił on znów do Miedniewic.

Kościół miedniewicki ma szeroką, trójprzęsłową nawę z trzema parami wysokich wnęk, które są rozdzielone szerokimi, prostokątnymi filarami przyściennymi. Do nieco węższego od nawy prezbiterium, przylega zamknięte apsydialnie pomieszczenie, w którym na parterze znajduje się zakrystia, a na piętrze chór zakonny. Na szczególną uwagę zasługuje barokowy ołtarz główny z rzeźbami Matki Boskiej Bolesnej, SS. Jana Ewangelisty, Franciszka i Piotra z Alkantry, które ufundował w r. 1765 Jakub Kerner, gwardian zakonu reformatów. W polu głównym ołtarza, znajduje się otoczony kultem drzeworyt - obraz Świętej Rodziny. Jest on zasłonięty obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej w sukience ze srebrnej blachy. Wokół obrazu wiszą tabliczki wotywne z XVIII - XIX w. W kościele, oprócz ołtarza głównego, znajduje się także sześć ołtarzy bocznych. Wyposażenie wnętrza świątyni składa się m.in. z dwóch barokowych żyrandoli, serii dużych obrazów, których treść jest związana z dziejami miedniewickiego sanktuarium, marmurowych kropielnic, kompletu drewnianych ławek i klęczników oraz z sześciu barokowych konfesjonałów. Jeden z tych ostatnich posiada w tylnej ścianie wejście do tajnego pomieszczenia. Według miejscowej tradycji, ukrywali się w nim polscy patrioci w czasie zaborów i podczas II wojny światowej. Szczelinę wyjściową dla zmylenia wroga, maskowano powieszoną w konfesjonale stułą spowiednika. Warto również zwiedzić barokową zakrystię, której sufit jest ozdobiony osiemnastowiecznymi malowidłami. Przed kościołem znajduje się czworoboczny dziedziniec, otoczony od północy i południa zabytkowymi krużgankami.

W przylegającym do kościoła poreformackim klasztorze jest wiele unikalnych obrazów o tematyce sakralnej. Biblioteka klasztorna posiada stare księgi i rękopisy z przełomu XVIII i XIX w. Podziemia miedniewickie kryją bardzo wiele tajemnic. Od XVII w. chowano w nich okolicznych ziemian, oraz tutejszych zakonników. Specyficzny klimat panujący w tych podziemiach sprawił, że nie konserwowane żadnymi środkami i nie balsamowane ciała zmarłych nie tylko nie rozsypują się i nie rozkładają, ale sprawiają wrażenie jakby zeschniętych mumii - choć niektóre z nich spoczywają tu już od około trzystu lat! W świetle żarówek jawi się niesamowity widok czaszek z głębokimi otworami oczodołów, widać ręce, piszczele, oraz wystające z rozlatującego się obuwia palce nóg. Jeden ze zmarłych miał dobrze zachowane zęby i rysy twarzy. W niektórych trumnach zachowały się resztki strojów, ozdób i religijnych akcesoriów. W jednej z nich spoczywają razem kobieta i mężczyzna - prawdopodobnie ofiary epidemii, panującej w tych okolicach w 1678 r. Niegdyś w miedniewickich podziemiach było wiele trumien, lecz większość z nich została zniszczona podczas I wojny światowej przez grasujących w kryptach żołnierzy niemieckich i rosyjskich. Do dziś ocalało jedynie piętnaście z nich. Tożsamość pochowanych tu zmarłych okryta jest tajemnicą; jedyną wskazówką dotyczącą ich pochodzenia mogą być zapisy w kościelnych księgach zmarłych, jednakże nie jesteśmy w stanie, w oparciu o nie ustalić tożsamości tych piętnastu zmarłych, których zwłoki zachowały się w kryptach do chwili obecnej. Według miejscowego podania w tutejszych podziemiach pochowano Jakuba Trojańczyka i fundatora klasztoru Mikołaja Wiktoryna Grudzińskiego. Mają oni spoczywać w tzw. krypcie fundatorów w dwóch przykrytych taflami szkła trumnach.

Obecna parafia pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i Św. Józefa Oblubieńca, została założona dnia 3 kwietnia 1919 r. przez arcybiskupa warszawskiego Aleksandra Kakowskiego. Sanktuarium w Miedniewicach nadal było obsługiwane przez księży diecezjalnych. W 1966 r. prymas Polski Stefan Wyszyński, przekazał parafię wraz z opieką nad sanktuarium zakonowi franciszkanów. 14 maja 1967 r., urządzili oni uroczyste obchody 200-lecia koronacji cudownego obrazu Świętej Rodziny. Obecnie w poreformackim klasztorze mieszkają siostry klaryski, które przybyły do Miedniewic ze Starego Sącza. Od roku 1981 przemierza przez Miedniewice szlak Warszawskiej Akademickiej Pieszej Pielgrzymki do Sanktuarium Jasnogórskiego. Przybywają tu również na odpusty liczni pielgrzymi z archidiecezji warszawskiej. Jak niegdyś reformaci, tak dziś franciszkanie, pełnią swoją misję w Sanktuarium Miedniewickim i są pomostem "między dawnymi a nowymi laty".


Literatura.
Poczta do autora
Poczta do autora
  1. M. Cabanowski, "Opowieści o kościołach dawnego dekanatu grodziskiego", Grodzisk Mazowiecki 1996.
  2. A. J. Jędrzejewski, "Klasztor i kościół z cudownym obrazem Św. Rodziny w Mied-niewicach", Warszawa 1902.
  3. "Katalog zabytków sztuki w Polsce", t. X, Województwo warszawskie, z. 4, Powiat grodzisko - mazowiecki, red. I. Galicka, H. Sygietyńska, Warszawa 1967.
  4. O. Kolberg, "Lud. Łęczyckie", Kraków 1889.
  5. R. Oczykowski, "Kompania do Miedniewic", Wiek Ilustrowany, nr 174, 1899.
  6. A.G. Turczyk, "Mazowieckie sanktuarium", Ziemia Sochaczewska, nr 28 (78), 1992.
  7. Tenże, "Dzieje cudownego obrazu Świętej Rodziny w Miedniewicach", CDN. Notatnik Społeczno-Kulturalny Galerii Browarna Łowicz, vol. 1, nr 2, 1997.