Spis
treści
Strona startowa

Zapomniany uczony z Trojanowa

Notka o autorze Notka
o autorze

Stanisław Mieczyński urodził się 13 lutego 1842 roku w Trojanowie pod Sochaczewem. Miejscowość ta w tamtych czasach była jedną z wielu wsi powiatu sochaczewskiego, obecnie jest to niemal centrum naszego miasta. Był on synem Antoniego i Jadwigi z Fiszerów. Mieczyńscy herbu Łabędź (Antoni i jego pięciu synów) figurują w spisie wylegitymowanej szlachty Królestwa Polskiego z 1851 roku. Do rodziny tej należały prawdopodobnie w latach czterdziestych XIX wieku dobra Trojanów.

Niewiele, niestety, wiemy o dzieciństwie Stanisława Mieczyńskiego. Zapewne, tak jak większość dzieci ziemiańskich, nauki początkowe pobierał od guwernerów w rodzinnym domu. Następnie uczył się przez pewien okres czasu w gimnazjum w Łowiczu. Wkrótce jednak przeniósł się do Łomży, być może z powodu trudności finansowych rodziny.

Matka Mieczyńskiego, Jadwiga z Fiszerów, pochodziła z niemieckiej, spolonizowanej rodziny ziemiańskiej z Łomżyńskiego, której protoplastą był adiutant króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Krewni matki wspomagali zapewne Mieczyńskiego finansowo podczas jego nauki w łomżyńskim gimnazjum. Wkrótce po jego ukończeniu Stanisław Mieczyński stracił rodziców i starszego brata. Spadł na niego obowiązek utrzymywania młodszego rodzeństwa.

Z Trojanowa, który po śmierci rodziców został prawdopodobnie sprzedany, przeniósł się do Warszawy, gdzie zarabiał korepetycjami. W 1863 roku zapisał się na Wydział Historyczno - Filologiczny Szkoły Głównej w Warszawie. Uczelnia ta, założona w roku 1862 przez margrabiego Aleksandra Wielopolskiego (1803 - 1877), mimo krótkiego istnienia, odegrała ogromną rolę w dziejach kultury polskiej.. Wykładali tu między innymi tacy wybitni uczeni jak: Józef Mianowski, Tytus Chałubiński, Benedykt Dybowski, Józef Przyborowski, Aleksander Tyszyński, Adam Bełcikowski. Do najwybitniejszych jej wychowanków należeli Aleksander Świętochowski, Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus, Piotr Chmielowski, Zygmunt Gloger, Adolf Dygasiński. Nazywano ich pokoleniem Szkoły Głównej. Cechowało to niezwykłe pokolenie ukochanie nauki, obywatelski stosunek do społeczeństwa, wrażliwość na krzywdę ludzką i patriotyzm. W takiej to niezwykłej atmosferze przyszło studiować Stanisławowi Mieczyńskiemu.

Gdy wybuchło Powstanie Styczniowe, Mieczyński przewoził nielegalne druki, za co został na okres dwóch lat relegowany ze studiów. Do Szkoły Głównej jednak powrócił i w roku 1869, zanim stała się ona rosyjskim uniwersytetem, uzyskał stopień magistra na podstawie pracy pt. "Zaprowadzenie chrześcijaństwa na Pomorzu, poprzedzone historią Pomorza od najdawniejszych czasów aż do zdobycia tej ziemi przez Krzywoustego".

Wkrótce potem Stanisław Mieczyński rozpoczął pracę w warszawskiej szkole Wojciecha Górskiego, gdzie uczył historii i języka polskiego. Prowadził także lekcje na rozmaitych pensjach (szkołach prywatnych - A.G.T.) oraz wykładał w Wyższej Szkole Handlowej, założonej przez znanego warszawskiego finansistę Leopolda Kronenberga (1812 - 1878). Należy podkreślić, że przyszło pracować Stanisławowi Mieczyńskiemu w bardzo trudnych czasach represji popowstaniowych, które cechowała bezwzględna walka z polskością, połączona z rusyfikacją społeczeństwa polskiego. W szkołach średnich nauczano wszystkich przedmiotów po rosyjsku, z wyjątkiem religii, chociaż i pod tym względem nie brakowało rusyfikatorskich zapędów. Zabroniono nawet uczniom w murach szkolnych rozmawiać po polsku. Nauka języka polskiego w szkołach średnich polegała na tłumaczeniu z polskiego na rosyjski, nawet gramatyki polskiej uczono po rosyjsku i z rosyjskich książek. Rząd carski rozpoczął rusyfikację od szkolnictwa wyższego i średniego, a z czasem przyszła kolej również na szkoły powszechne. Społeczeństwo polskie broniło się przed rusyfikacją, zakładając szkoły prywatne, ale i w nich językiem wykładowym był rosyjski.

Nie wszyscy jednak nauczyciele polscy respektowali zarządzenia władz carskich. Wielu, a wśród nich Stanisław Mieczyński, używało na lekcjach języka polskiego. Za takie postępowanie został Mieczyński pozbawiony prawa nauczania w szkołach prywatnych. Od tego czasu pracował już tylko w szkolnictwie tajnym, między innymi prowadził zajęcia na Uniwersytecie Latającym w Warszawie.

W roku 1892 został aresztowany za złożenie wiązanki w miejscu planowanej budowy Świątyni Opatrzności Bożej. Za tę manifestację uczuć patriotycznych zesłano go na trzy lata do Odessy. Z tego okresu pochodzą jego tłumaczenia prac historyków niemieckich. Były to: "Hellada i Roma" Guhla i Konera, "Odrodzenie i humanizm we Włoszech i Niemczech" Geigera, "Dzieje Polski" t. IV i t. V Jakuba Caro.

Po powrocie do Warszawy Stanisław Mieczyński publikował liczne artykuły o tematyce pedagogicznej w takich periodykach jak: "Ateneum", "Rocznik Pedagogiczny", "Poradnik dla Samouków", "Przegląd Pedagogiczny". Był również współpracownikiem "Encyklopedii polskiej", wydawanej w II połowie XIX wieku przez Orgelbrandów. W roku 1900 ukazała się monografia poświęcona dziejom Wydziału Historyczno-Filologicznego Szkoły Głównej, którą Mieczyński opracował wspólnie z Piotrem Chmielowskim.

Zmarł w Warszawie 25 maja 1910 roku i został pochowany na Powązkach.


Literatura.
Poczta do autora
Poczta do autora
  1. J. Maternicki, "Warszawskie środowisko historyczne (1862-1869)", Warszawa 1970.
  2. S. Szenic, "Cmentarz Powązkowski (1891-1918)", t. III, Warszawa 1983.
  3. A. G. Turczyk, "Uczony z Trojanowa", Ziemia Sochaczewska nr 31, 1999.