Spis
treści
Strona startowa

Dzieje 76 lidzkiego pułku piechoty
w latach 1919 - 1921

Notka o autorze Notka
o autorze

Początki 76 lidzkiego pułku piechoty, wiążą się z datą 5 stycznia 1919 roku. W dniu tym, oddziały polskiej samoobrony ziemi wileńskiej i lidzkiej, nie mogąc obronić Wilna przed wojskami bolszewickimi i popierającymi je Niemcami, wycofały się z miasta pod Landwarów. Tu 6 stycznia 1919 roku zawarto umowę z Niemcami, na mocy której część oddziałów polskiej samoobrony po złożeniu broni została przetransportowana pociągami niemieckimi do stacji Łapy, gdzie znajdowały się oddziały regu1arnego wojska polskiego z Kongresówki. Oddziały kresowej samoobrony weszły wkrótce w skład formowanej w Ostrowi Mazowieckiej I dywizji litewsko-białoruskiej.

Nie podporządkowały się jedynie Niemcom i zerwały z nimi pertraktacje formacje: III batalion samoobrony wileńskiej, legia oficerska oraz 3 szwadrony kawalerii. Zgrupowanie to utworzyło samodzielny "Wileński Oddział Wojsk Polskich" i postanowiło z bronią w ręku przedrzeć się do Kongresówki, w celu połączenia się ze stacjonującą tam regularną armią polską. Dowódcą tej formacji był major Władysław Dąbrowski, stąd grupa ta znana była również jako "Oddział majora Dąbrowskiego". Zręcznie lawirując pomiędzy wojskami niemieckimi a sowieckimi, oddział Dąbrowskiego dotarł w okolice Grodna i Szczuczyna. Tu przyłączyły się do niego miejscowe oddziały polskiej samoobrony. Pod Jeziornicą, Ozimowiczami i Różaną, doszło do walki z oddziałami bolszewickimi, które zostały rozbite. Wkrótce potem oddział majora Dąbrowskiego wszedł w skład dywizji podlaskiej i wyróżnił się podczas zdobywania Brześcia nad Bugiem oraz w bitwach pod Bytyniem i Berezą Kartuską. W kwietniu 1919 r. oddział majora Dąbrowskiego, został włączony do I dywizji litewsko-białoruskiej, z którą walczył z bolszewikami pod Baranowiczami i Snowem. 24 maja 1919 r., oddział przybył do Lidy, gdzie został rozformowany.

Rozkazem generała dywizji Stanisława Szeptyckiego, dowódcy Frontu Litewsko - Białoruskiego z 6 czerwca 1919 r., sformowano z piechoty oddziału majora Dąbrowskiego Lidzki Pułk Strzelców, który z czasem przerodził się w 76 pułk piechoty im. Ludwika Narbutta. Nazwa tego pułku, była związana z ziemią lidzką, z której, poza nielicznymi wyjątkami, pochodziła większość żołnierzy. Jego patronem został Ludwik Narbutt (1832-1863), dowódca powstania 1863 roku w powiecie lidzkim. Po reorganizacji 76 pułkiem piechoty kolejno dowodzili: kapitan Wilhelm Zagórski, podpułkownik Władysław Zubrzycki, ppłk Władysław Wędziagolski, ppłk Witold Hupert i ppłk Edward Nowak.

W sierpniu 1919 r., żołnierze 76 p.p. brali udział w walkach o Mińsk. W lipcu 1920 r., podczas wielkiej ofensywy sowieckiej Tuchaczewskiego, dwa bataliony tego pułku walczyły w obronie Wilna, po czym wycofały się do Klepacz. Tam dołączył do nich I batalion 76 p.p. który w drodze do Klepacz, musiał stoczyć walkę z Litwinami, wspierającymi wojska sowieckie. Po bitwie z wojskami litewsko - sowieckimi pod Oranami, 76 p.p. dotarł do Marcinkaniec, skąd jego żołnierzy przewieziono koleją do Grodna. Na przełomie lipca i sierpnia 1920 r., 76 p.p. walczył z wojskami sowieckimi pod Łomżą, broniąc mostów na Narwi. Wobec przeważających sił wroga i braku odsieczy, dowództwo podjęło decyzję o opuszczeniu miasta. Podczas odwrotu 76 p.p., tocząc walki, doszedł do rzeki Wkry. Tu z całego stanu pułku został sformowany zaledwie jeden batalion.

Podczas kontrofensywy marszałka Piłsudskiego w sierpniu 1920 r., 76 p.p. walczył w składzie V Armii, dowodzonej przez generała brygady Władysława Sikorskiego, na obszarze Ciechanów - Mława - Chorzele. W końcu sierpnia żołnierzy skierowano do Modlina na odpoczynek i uzupełnienie.

21 października 1920 r., jeden z batalionów 76 p.p., w którym służyli w większości żołnierze pochodzący z kresów wschodnich, udał się na Wileńszczyznę. Jego żołnierze, weszli w skład Wojsk Litwy Środkowej, na czele których stał generał dywizji Lucjan Żeligowski (1865 - 1947). Zajął on na rozkaz marszałka Józefa Piłsudskiego Wilno i po ciężkich walkach w rejonie Szyrwint i Giedrojć, utworzył tzw. Litwę Środkową, przyłączoną w 1922 r. do Polski. Spowodowało to długotrwały konflikt z Litwą, która nie chciała zgodzić się na przynależność Wileńszczyzny do państwa polskiego.

76 lidzki pułk piechoty w latach 1919 - 1921 uczestniczył w 41 bitwach. Podczas walk straty pułku wyniosły: 17 oficerów i 99 szeregowców. W uznaniu męstwa 11 żołnierzy otrzymało srebrny krzyż orderu wojennego Virtuti Militari V klasy. Krzyżem Walecznych odznaczonych zostało 117 żołnierzy. 26 z nich udekorowano Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej.

Jednym z żołnierzy 76 p.p. był Piotr Turczyk, syn Jana i Pauliny ze Stajszczaków. Urodził się 2 stycznia 1898 r. w Kawęczynie koło Sochaczewa w rodzinie rzemieślniczej. W 1914 r. rodzina Turczyków, jak większość rodzin o korzeniach górnośląskich, posiadających obywatelstwo pruskie, została wywieziona do Rosji. Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej Piotr Turczyk opuścił Rosję i wstąpił do Wojska Polskiego jako ochotnik. Został przydzielony do 76 p.p., gdzie dosłużył się stopnia kaprala. Był dowódcą jednej z sekcji strzeleckich. W sierpniu 1920 r., podczas ofensywy sowieckiej, wyróżnił się w bitwach pod Pianowo - Daczkami i Różanem, gdzie bronił ze swoją sekcją jednego z mostów na Narwi. 21 listopada 1920 r., podczas wyprawy generała Żeligowskiego na Wilno, dał szczególny dowód swojej odwagi. Jak wynika z dokumentów, opisujących przebieg jego służby, pod wsią Jaśmliszki w pobliżu Giedrojć: "(...) ze swoją sekcją rzucił się do kontrataku na bagnety (...) czem powstrzymał szybkie natarcie wroga i uratował przykrą sytuację kompanji". Rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojsk Litwy Środkowej generała Lucjana Żeligowskiego z dnia 6 grudnia 1921 r., Piotr Turczyk został odznaczony Krzyżem Walecznych i awansował na plutonowego.Po zakończeniu wojny powrócił do Polski. Mieszkał i pracował jako stelmach w Strugach i Pawłowicach. W 1955 r. przeniósł się do Teresina, gdzie prowadził warsztat stolarski. Zmarł w Teresinie 2 listopada 1969 r. i został pochowany na cmentarzu w Niepokalanowie.


Literatura.
Poczta do autora
Poczta do autora
  1. "Księga Chwały Piechoty", red. E. Quirini, Warszawa 1937-1939.
  2. A. G. Turczyk "Dzieje 76 lidzkiego pułku piechoty w latach 1919-1921", Ziemia Sochaczewska nr 32, 1999.
  3. "Zarys historji wojennej 76-go Lidzkiego Pułku Piechoty", Warszawa 1930.