Spis
treści
Strona startowa

Kaplica grobowa Tomickich 

Notka o autorze Notka
o autorze

 Nad cmentarzem parafii Św. Wawrzyńca przy ulicy Romualda Traugutta w Sochaczewie, założonym około 1830 r., góruje klasycystyczna kaplica grobowa rodziny Tomickich herbu Łodzia, dziedziców dóbr Kożuszki. Jest to budowla na planie prostokąta, wzniesiona w I połowie XIX w. z cegły, otynkowana, ozdobiona na narożach boniowaniem, będącym naśladownictwem muru z ciosów kamiennych. Jej fasada jest zwieńczona trójkątnym frontonem z tympanonem pośrodku z  herbem Łodzia. Kaplica grobowa Tomickich posiada dwuspadowy, kryty blachą dach, ozdobiony u góry czworoboczną sygnaturką. W ścianach elewacji bocznych widoczne są dwa półkoliste okna z drewnianymi obramieniami. 

Do wnętrza kaplicy prowadzi prostokątne wejście ozdobione w nadprożu gzymsem odcinkowym. Jest ono zaopatrzone w mocno zniszczone drewniane drzwi, które niegdyś posiadały masywną mosiężną klamkę, a obecnie są zamknięte jedynie na kłódkę. U wejścia wmurowano w okresie międzywojennym tablicę upamiętniającą mieszkańców Ziemi Sochaczewskiej poległych w walkach toczonych w latach 1918 – 1920 o odzyskanie niepodległości. We wnętrzu kaplicy, która służy grabarzowi za skład narzędzi i materiałów budowlanych, znajduje się klasycystyczny, częściowo zniszczony ołtarz z I połowy XIX w. Jest on w bardzo złym stanie. Jeszcze kilka lat temu zdobił go oleodruk z II połowy XIX w., który podobno wzięto do konserwacji. Z lewej strony tego ołtarza znajduje się epitafium wykonane z marmuru o następującej treści:

„Tu leży Ś.P. Jan Tomicki
Generał Woysk Polskich
Kawaler różnych orderów
ur. 1786 r. zmarł w dniu 15 września 1847 r.
Pozostała Wdowa ten kamień kładzie”.

Dalej widnieją wmurowane w ściany kaplicy dwa kolejne epitafia: Marii Tomickiej, córki generała, zmarłej w 1859 r., oraz jego żony Tekli ze Straszewiczów Tomickiej, pochowanej tu w 1875 r. Zostały one również wykonane z marmuru. Z prawej zaś strony ołtarza przykuwa uwagę płyta nagrobna wykonana z białego marmuru, z medalionem zmarłego syna generała, uhonorowanego taką oto inskrypcją:

„Tomicki Władysław
Zasłużony Rolnik
ur. 9 marca 1839 r.
zm. 1 marca 1881 r.
                Współobywatele Powiatu Sochaczewskiego”.

Epitafium to zasługuje na szczególną uwagę. Jest to bowiem dzieło znakomitego warszawskiego rzeźbiarza Bolesława Syrewicza (1835 – 1899), którego rzeźby nagrobne i medaliony można między innymi zobaczyć na Cmentarzu Powązkowskim.

Powstanie kaplicy grobowej jest związane z osobą generała Jana Tomickiego (1786 – 1847), właściciela dóbr Kożuszki pod Sochaczewem. Jego życiorys należy do niezwykłych. Urodził się 22 października 1786 r. w Zieleńcu (Wielkie Księstwo Poznańskie). Był synem Pawła Tomickiego i Józefy z Suchorzewskich. Rodziny Tomickich i Suchorzewskich należały do średniozamożnej, od dawna w Poznańskiem osiadłej szlachty. Po ukończeniu szkół Jan Tomicki wstąpił do kawalerii Księstwa Warszawskiego i początkowo służył w 6 pułku jazdy, a następnie w 1809 r. został przydzielony do 6 pułku ułanów.

Wyróżniając się zdolnościami Tomicki awansował dość prędko i jeszcze w tym samym roku otrzymał stanowisko szefa szwadronu. W 1810 r. został przeniesiony do 11 pułku ułanów i razem z nim wziął udział w kampanii 1812 r. Uczestniczył w bitwie pod Mirem (10 lipca 1812r.), gdzie dowodził brygadą. W roku następnym otrzymał nominację na majora oraz krzyż Legii Honorowej. Lata 1813 – 1814 upłynęły pułkownikowi Tomickiemu na walkach u boku księcia Józefa Poniatowskiego. Po klęsce Napoleona wstąpił do armii polskiej Królestwa Kongresowego i objął dowództwo 1 pułku ułanów. Jednocześnie od początku istnienia Królestwa uczestniczył Tomicki w pracach konspiracyjno – patriotycznych ruchu wolnomularskiego. 24 maja 1829 r. został mianowany generałem brygady i przeniesiony do dywizji strzelców konnych. Po wybuchu Powstania Listopadowego generała Tomickiego powołano na stanowisko dowódcy I dywizji jazdy w I korpusie generała Jana Nepomucena Umińskiego. Na tle nieporozumień z generałem Janem Skrzyneckim, po klęsce pod Ostrołęką, Tomicki 7 czerwca 1831 r. podał się do dymisji i przebywał w Warszawie, uczestnicząc czynnie w pracach powstańczej Rady Wojennej. 

Po upadku Powstania Listopadowego otrzymał zezwolenie od rosyjskiego gubernatora Warszawy na wyjazd do swego majątku Kożuszki koło Sochaczewa. 21 października 1831 r. generał Tomicki został aresztowany i zesłany za udział w powstaniu do Rosji. Przebywał w Wołogdzie nad Dwiną jako jeniec cara Mikołaja I. Po powrocie z zesłania, aż do śmierci mieszkał w Kożuszkach i tam zmarł 15 września 1847 r.
Syn generała – Władysław Tomicki (1839 – 1881) był znanym miejscowym społecznikiem i filantropem, mającym zarazem ogromne zasługi dla rozwoju rolnictwa w powiecie sochaczewskim. Warto również podkreślić, iż interesował się bardzo architekturą i malarstwem, m.in. wspierał finansowo Józefa Chełmońskiego w trudnych początkach jego kariery artystycznej. Władysław Tomicki należał do tych – jak wspominał Chełmoński – „obywateli z Sochaczewskiego”, dzięki pomocy których artysta mógł wyjechać pod koniec 1871 r. do Monachium.
Tomicki zmarł w Warszawie bezpotomnie 1 marca 1881 r. Jego zwłoki przewieziono do Sochaczewa i pochowano obok ojca generała w rodzinnej kaplicy na sochaczewskim cmentarzu.

Kaplica Tomickich jest obiektem zabytkowym, figurującym w katalogu zabytków sztuki powiatu sochaczewskiego. Od lat 70–tych XX w. ulega ona stale postępującej dewastacji. Sprofanowane i częściowo zniszczone zostało przez grabarzy jej wnętrze. W bardzo złym stanie znajduje się obecnie jej grożący zawaleniem sufit, którego belkowanie jest spróchniałe. Ściany budowli są zajęte przez grzyb i zawilgocone, a tynk ścian elewacji bocznych odpada. Potrzebne są zatem zdecydowane działania zarówno ze strony wojewódzkiego konserwatora zabytków, jak i władz miasta Sochaczewa, oraz parafii Św. Wawrzyńca w celu ratowania niszczejącego na naszych oczach zabytku. Czas już wielki na gruntowną restaurację kaplicy Tomickich i przywrócenie jej dawnej świetności, do czego zobowiązuje ranga tej perły sepulkralnej architektury klasycystycznej.


Literatura.
Poczta do autora
Poczta do autora
  1. W.A. Chmielewski, „Bohater Powstania Listopadowego”, Ziemia Sochaczewska, nr 49, 1993.
  2. M. Masłowski, „Malarski żywot Józefa Chełmońskiego”, Warszawa 1965.
  3. M. Tarczyński, „Generalicja Powstania Listopadowego”, Warszawa 1988.
  4. A.G. Turczyk, „Cmentarz parafialny Św. Wawrzyńca w Sochaczewie. Opowieść o zmarłych”, Ziemia Sochaczewska nr 44, 2000.
  5. Tenże, „Historie sochaczewskie”, Sochaczew 2001.